شناخت میوه انجیر
زمان مورد نیاز برای مطالعه: 11 دقیقه
شناخت میوه ها و گیاهان علاوه بر افزایش سطح آگاهی، برای بهره مندی موثر و هوشمندانه ما از خواص آنها لازم است. دنیای گسترده میوه ها و گیاهان دارویی، تا به امروز با تحقیقات و آزمایش های متعدد مورد ارزیابی قرار گرفته. یکی از روش های بررسی این موضوع، مطالعه منابع مکتوب سلامت محور است. در این نوشتار ضمن پژوهش و گردآوری دانستنی های مربوط به انجیر، به صورت خلاصه شما را با این میوه شاخص و نکات مربوط به آن بیشتر آشنا می کنیم.
فهرست
زیستگاه و مشخصات گیاه انجیر
درخت انجیر با نام علمی Ficus carica از تیره توت سانان (Moraceae) است و یکی از قدیمی ترین گیاهان میوه دار اهلی شده به شمار می رود. این درخت بومی نواحی گرم و نیمه گرم خاورمیانه و مدیترانه است و در ایران به ویژه در مناطق جنوبی، مرکزی و شمالی مانند فارس، کرمان، مازندران و کردستان به طور طبیعی و باغی رشد می کند. درخت انجیر معمولاً کوتاه قد بوده و دارای ساقه ای پرشاخه با شیره سفیدرنگ و برگ هایی درشت، زبر و داری بریدگی است. میوهی آن که در واقع درون بر (syconium) محسوب می شود، در رنگ های سبز، زرد، بنفش یا سیاه دیده می شود. انجیر برای رشد به آفتاب فراوان، آب و هوای گرم و خاک نسبتاً سبک و آهکی نیاز دارد.
تاریخچه پیدایش
انجیر یکی از قدیمی ترین میوه های کشت شده توسط بشر است و شواهد باستان شناسی قدمت آن را حتی پیش از کشت غلاتی مانند گندم و جو، یعنی حدود 11 هزار و 400 سال پیش، نشان میدهد. منشأ پیدایش این میوه، به ویژه گونه های وحشی آن (انجیر بَر)، احتمالاً مناطق جنوب عربستان و سپس آسیای غربی و اطراف دریای مدیترانه بوده. کشت انجیر حدود 5000 سال پیش از میلاد در مصر باستان رایج بوده و سپس در یونان و روم باستان گسترش یافته و در آن تمدن ها، علاوه بر مصرف خوراکی، دارای ارزش دارویی و نماد مذهبی (نشانه ی سعادت و برکت) بوده است.در متون دینی بزرگ چون قرآن کریم نیز به انجیر قسم یاد شده است، این میوه طی قرون متمادی از طریق دریانوردی و دیگر روش های حمل و نقل به سایر نقاط جهان معرفی و صادر گردید.
طبع انجیر
حکمای طب سنتی ایران طبع میوه انجیر را گرم و تر ارزیابی کرده اند. انجیر به دلیل طبیعت گرم برای افراد با افراد سرد مزاج و خشک مزاج مناسب می باشد و به ایجاد تعدال مزاج در این دسته از افراد مفید کمک می کند.
فواید و خواص انجیر برای سلامتی چیست؟
بهبود سلامت گوارش
انجیر به دلیل داشتن فیبر بالا، شهرت زیادی در بهبود عملکرد سیستم گوارش دارد. این فیبر به حجیم شدن مدفوع کمک کرده و حرکت آن در روده ها را آسان تر می سازد، که این امر به طور مؤثری از یبوست پیشگیری کرده و آن را درمان می کند. علاوه بر این، فیبر موجود در انجیر به عنوان پری بیوتیک عمل می کند؛ یعنی غذای باکتری های مفید روده را فراهم می آورد و به حفظ تعادل میکروبیوم روده و سلامت کلی گوارش کمک موثری می کند.
سلامت قلب و عروق
میوه انجیر منبع غنی پتاسیم است. ماده معدنی حیاتی که به تنظیم فشار خون کمک می کند. پتاسیم با خنثی کردن اثرات منفی سدیم (نمک) در بدن، به شل شدن عروق خونی و کاهش فشار بر دیواره رگ ها کمک می کند. همچنین، فیبر محلول موجود در انجیر به کاهش سطح کلسترول بد (LDL) در خون کمک می کند، از این روی خطر ابتلا به بیماری های قلبی و سکته را کاهش می دهد.
استحکام استخوان ها
این میوه حاوی مواد معدنی مهمی برای سلامت استخوانها، از جمله کلسیم، منیزیم و فسفر است. کلسیم جزء اصلی سازنده استخوان است و منیزیم نیز در کنار کلسیم برای حفظ تراکم و ساختار استخوانها ضروری است. اگرچه میزان کلسیم انجیر به اندازه لبنیات نیست، اما به عنوان یک منبع گیاهی، به تأمین نیاز روزانه بدن و پیشگیری از پوکی استخوان کمک می کند.
منبع آنتی اکسیدان
انجیر، به ویژه انجیر خشک و انواع تیره رنگ آن، سرشار از آنتی اکسیدان های قوی مانند ترکیبات فنولیک و فلاونوئیدها است. این ترکیبات با رادیکالهای آزاد در بدن مبارزه می کنند. رادیکال های آزاد مولکول های ناپایداری هستند که باعث استرس مخرب، آسیب سلولی و بروز التهاب می شوند. مصرف منظم آنتی اکسیدان از طریق انجیر می تواند به کاهش التهاب مزمن و پیشگیری از بیماری های قلبی و برخی انواع سرطان کمک کند.
کمک به کاهش وزن
فیبر بالای میوه انجیر باعث ایجاد احساس سیری طولانی مدت می شود و از پرخوری جلوگیری می کند. در رژیمهای لاغری، مصرف مقدار مشخص انجیر خشک یا تازه می تواند به عنوان یک میان وعده طبیعی و مغذی استفاده شود. همچنین قند طبیعی انجیر نسبت به قندهای صنعتی سالمتر است و انرژی مورد نیاز بدن را بدون افزایش شدید کالری تأمین می کند.
سلامت پوست و مو
میوه انجیر دارای ترکیباتی مانند ویتامین C، ویتامین E و آنتی اکسیدانها است که در کاهش چین و چروک، حفظ رطوبت پوست و جلوگیری از پیری زودرس آن نقش دارند. ماسک طبیعی انجیر تازه نیز می تواند به روشن تر شدن پوست و کاهش لکه های تیره کمک کند. از سوی دیگر، مواد مغذی موجود در انجیر باعث تقویت فولیکول های مو و کاهش ریزش مو می شوند.
انجیر و عسل
عسل طبیعی علاوه بر این که خواص متعددی برای سلامتی و پیشگیری از بیماری ها دارد، به عنوان تکمیل کننده خواص انجیر شناخته می شود. با توجه به کاربرد مورد نظر شما، ترکیب انجیر و عسل به چند صورت امکان پذیر است که در ادامه به آن ها می پردازیم.
1. برای تقویت عمومی بدن و افزایش انرژی
چند عدد انجیر خشک را در پت شیشه ای در بسته بریزید و روی آن عسل طبیعی (ترجیحاً عسل چهل گیاه) بریزید تا کاملاً روی انجیرها را بپوشاند. درب ظرف را ببندید و آن را به مدت 2 تا 3 روز در دمای اتاق نگهداری نمایید تا انجیرها نرم و آغشته به عسل شوند. روزانه 1 تا 2 عدد از این انجیرها را صبح ناشتا میل کنید.
کاربردها
- تقویت قوای جسمی و جنسی
- افزایش انرژی و تمرکز
- رفع ضعف عمومی و کم خونی
- بهبود عملکرد دستگاه گوارش
2. برای درمان یبوست و پاکسازی روده
4 تا 5 عدد انجیر خشک را شب در آب گرم بخیسانید. صبح، انجیرها را با 1 قاشق چای خوری عسل طبیعی میل کنید.
اثرات
- تنظیم حرکات روده
- کاهش یبوست مزمن
- سم زدایی بدن
- بهبود گوارش و کاهش نفخ
3. برای آرامش اعصاب و بهبود خواب
2 عدد انجیر خشک را خرد کرده و در یک فنجان آب جوش بریزید. 5 تا 10 دقیقه دم کنید. پس از ولرم شدن، 1 قاشق چای خوری عسل طبیعی اضافه کنید. عسل به جذب بیشتر خواص دمنوش انجیر کمک می کند.
خواص
- آرامش بخش و ضد استرس
- کمک به خواب راحت
- کاهش فشار خون و بهبود گردش خون
4. برای تقویت سیستم ایمنی و پوست
چند انجیر تازه را با مقدار کمی آب در مخلوط کن بریزید. پس از صاف کردن، 1 قاشق عسل طبیعی اضافه کنید.
فواید
- منبع ویتامین و آنتی اکسیدان
- تقویت ایمنی بدن
- افزایش شفافیت پوست
ترکیبات فعال
این میوه حاوی آنتی اکسیدان هایی مانند پلیفنول ها و فلاونوئیدها است که خاصیت ضد التهابی و محافظتی دارند. همچنین دارای اسیدهای آمینه، ویتامین های مختلف (به ویژه A، E و K)، مواد معدنی مانند پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن می باشد. اجزاء فیتوشیمیایی مانند کومارین و ترپن ها در انجیر یافت می شوند که خواص ضد میکروبی دارند. فیبرهای محلول مانند پکتین نیز در این میوه وجود دارند که به بهبود سلامت گوارشی کمک می کنند و در تنظیم قند خون موثرند.
مصلح انجیر
مصلح یا مصلحات میوه انجیر موادی هستند که اثرات ناخواسته آن را کاهش داده و خواص آن را متعادل می کنند. از جمله مصلحات معروف انجیر می توان به گردو، بادام، انار ترش، و سرکه انگبین اشاره کرد. این مواد به طبع گرم انجیر را تنظیم می کنند و به هضم و جذب بهتر اثرات انجیر کمک می کنند.
خاصیت انجیر تازه بیشتر است یا انجیر خشک؟
هر دو نوع انجیر تازه و خشک سرشار از مواد مغذی و مفید هستند، اما خواص آنها به دلیل فرآیند خشک کردن متفاوت است. انجیر خشک، به دلیل از دست دادن آب، منبع غلیظ تری از کالری، قند، فیبر و مواد معدنی مانند پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن (به ازای هر گرم) محسوب می شود و ممکن است آنتی اکسیدانهای آن بیشتر متمرکز باشند. میوه انجیر تازه حاوی مقدار قابل توجهی آب است که به هیدراته ماندن بدن کمک می کند و کالری و قند کمتری در هر وعده دارد. ویتامین های حساس به حرارت مانند ویتامین C و ویتامین A در انجیر تازه به میزان بیشتری یافت می شوند. انتخاب به مورد مصرف شما بستگی دارد. انجیر خشک برای دریافت انرژی، فیبر و مواد معدنی فشرده، و انجیر تازه آبرسان و غنی از برخی ویتامین ها است و کالری کم تری دارد.
روش تهیه و موارد مصرف آب انجیر چیست؟
5 الی 10 عدد انجیر خشک را شسته و در یک لیوان آب یا شیشه عسل با درب بسته در یخچال قرار دهید. انجیرها بایستی به مدت 12 ساعت خیس بخورند. سپس محتویات را در مخلوط کن یا گوشکوب برقی بریزید و ترکیب نمایید.این محلول که شیرین و سرشار از مواد مغذی انجیر شده را بهتر است به صورت ناشتا بنوشید. کاربردهای آب انجیر شامل رفع یبوست و بهبود عملکرد دستگاه گوارش به دلیل خاصیت ملین و فیبر بالای آن، تقویت سیستم ایمنی بدن و همچنین نرم کردن حلق و حنجره است.
کاربردهای عرق انجیر
عرق انجیر از طریق فرآیند تقطیر با بخار آب برگ های درخت انجیر تهیه می شود. در این روش، بخار آب از میان برگ های انجیر عبور کرده، ترکیبات و اسانس آنها را حمل می کند و پس از سرد شدن، مایعی به نام عرق یا هیدروسول به دست می آید. از اثرات عرق انجیر برای سلامتی می توان به تنظیم سطح قند خون، بهبود عملکرد گوارش، کاهش چربی خون و تا حدودی کمک به کاهش وزن اشاره کرد. شایسته است افراد دیابتی قبل از استفاده عرق انجیر با کارشناس معتبر یا پزشک مشورت نمایند.
